در امتداد ورزش

تاريخچه مطبوعات ورزشي

🕔1394/09/29 0 Comments

برگرفته از کتاب فعاليت هاي رسانه اي درورزش نوشته دکتر حميد قاسمي – دکتر فرشيد تجاري – دکترمهدي کهندل – دکتر عباس خداياري

در دوم ژوئيه سال 1924 (11 تير سال 1303)، تشکيلاتي جهاني با نام اتحاديه بين المللي مطبوعات ورزشي ( ايپس)، پايه گذاري شد. دفتر اين تشکيلات در مجارستان و روز شکل گيري آن ، روز جهاني مطبوعات ورزشي است . تاريخ ورزشي نويسي در مطبوعات ايران به پيش از شکل گيري « ايپس» باز مي گردد . در نخستين نمايشگاه تخصصي مطبوعات ورزشي در  تيرماه سال 1386از ميان 560 عنوان نشريه شناسايي شده 256 عنوان تخصصي ، نيمه تخصصي و عمومي شامل روزنامه ، ماهنامه،       هفته نامه، سالنامه و ويژه نامه از مطبوعات ورزشي عرضه شد . بررسي ها بيانگر اين بود که نخستين مضامين ورزشي در مطبوعات ايران از دوره قاجار و انتشار اخبار و رواديد هاي ورزشي در روزنامه هاي وقايع اتفاقيه ، ملتي ، روزنامه اردوي همايون ، مرآت السفر و مشکوة الحضرآغاز شده است .

تيراندازي ،شکار،سوارکاري و کوهنوردي از نخستين مضامين ورزشي مطبوعات ايران هستند که عموماً در لابه لاي اخبار و گزارش هاي مربوط به گشت و گذار ناصرالدين شاه و نيز در مطالبي از مردم در مطبوعات آن دوره به چشم مي خورد . خبر « رفتن سه نفر از شاگردان توچخانه به کوه » در سال 1375 هجري قمري در روزنامه وقايع اتفاقيه نمونه اي از اين دست است . بر اين اساس انعکاس اخبار ،رويدادها و مطالب ورزشي در مطبوعات ايران سابقه اي در حدود يک قرن دارد . نوشته ميرزا تقي حکي الممالک درباره اسکي و پاتيناژ از نخستين مطالب ورزشي مندرج در مطبوعات ايران است که گفته مي شود چاپ اين نوشته موجب تمسخر عده اي شد با اين مبنا که سُر خوردن روي يخ و اجراي حرکات نمايشي اهل فرهنگ دروغي بيش نيست.

در مجموع انتشار مطبوعات تخصصي ورزشي در ايران بعد از سال 1300 هجري شمسي آغاز شده است . مطالعه تاريخ قاجار نشان مي دهد که مباحث جدي ورزشي در دهه آخر اين حکومت شکل گرفت . آن گونه که رونق خود را در قالب اخباري چون تشکيل اولين کلوپ ورزشي ايران براي تعليم ژيمناستيک و وزنه برداري در سال 1296 هجري شمسي ، تشکيل مجمع فوتبال ايران در سال 1299 و تأسيس باشگاه هاي ورزشي شعاع نيکنام در سال 1304 آغاز کرد . در سال 1301 نظام نامه و مرام نامه اي وابسته به « جمعيت مروجين ورزش » در تبريز زيرنظر علي اصغر حکمت و نظام نامه اي ديگر در سال 1303 وابسته به « جمعيت گردان ايران » در مورد ورزشکاران منشر شده است .

 بررسي هاي دقيق تر نشان مي دهد که در سال هاي دور در ايران ، ورزش هاي زورخانه اي ، الک و دولک ،پرش طول ،چوگان( در برخي پادگان ها ) و چلتوب ( ورزشي شبيه بيسبال)، رايج بود با بازگشت ميرمهدي ورزنده از ترکيه به ايران و به دليل آشنايي او با شمشيربازي ،دوچرخه سواري و مشت زني ، تا حدود زيادي اين ورزش ها نيز در ايران روايج يافت . همچنين با حضور خارجي ها در ايران و اعزام دانشجويان به خارج از کشور ، فوتبال و ساير ورزش ها به ايران آمد .

در سال 1301، ميرمهدي ورزنده از « شوراي عالي معارف»اجازه نشر مجله اي باگستره موضوعي ورزش اخذ کرد. از اين نشريه نامي در هيچ کجا ثبت نشده است و نسخه اي در کل کتابخانه هاي ايران ، حتي کتابخانه هاي خصوصي از آن موجود نيست. در سال 1307 نشريه اي با نام مجله ورزش در تهران انتشار يافت که از اين نشريه نيز نسخه اي باقي نمانده و فقط در « فهرست هاي مطبوعات ايران » نام آن برده شده است . برخي از کارشناسان معتقدند که مجله ورزش همان نشريه ميرمهدي ورزنده است که به علت بروز مشکلات ، انتشار آن تا سال 1307 به تعويق افتاده است . در سال 1306 هم زمان با تصويب « قانون ورزش اجباري در مدارس» نشريه ورزشي پيش آهنگي ايران توسط احمد امين زاده منتشر شد . اين نشريه اولين نشريه ورزشي است که سابقه آن در آرشيو مطبوعات کتابخانه اسناد ملي موجود است. اين نشريه مجله اي تربيتي بود که در تکميل روحيات محصلان و تقويت حيات  پيش آهنگي ايران مي کوشيد . پيش آهنگي ايران در قطع پستي و هر شماره در بيست صفحه منتشر مي شد که بخش هايي از آن به ورزش اختصاص داشت . در سال 1307 نيز مجله ورزش توسط مير مهدري ورزنده در تهران منتشر شد .

اما قديمي ترين نشريه تخصصي و تمام ورزشي در ايران که در برخي از کتابخانه هاي کشور موجود است ،مجله آيين ورزش است که در سال 1314 به سردبيري ناظرزاده کرماني و توسط مدير « باشگاه شعاع» در تهران انتشار يافت؛پيش از اينن مجله اي منتشر نشده بود که فقط به مباحث ورزشي بپردازد . هدف اين نشريه ارائه اطلاعات به مردم درباره فوايد ورزش و ارائه راهکارهاي توسعه آن بود. در نخستين شماره اين مجله در کتابخانه مرکزي و مرکز اسناد دانشگاه تهران موجود است .

با چاپ فصلنامه اصلاح نژاد و پرورش اسب در سال 1318و مجله پيش آهنگي و تربيت بدني در سال 1319 ، تعداد نشريات ورزشي ايران در دهه بيست به چهار نشريه مي رسد . با تورق تاريخچه مطبوعات ورزشي معلوم مي شود دوره شکوفايي نشريات ورزشي ايران در دهه سي است؛ زير طبق برخي آمارهاي موجود 26 عنوان نشريه ورزشي در اين دهه منتشر شده و پس از اين دوره نشريات اين حوزه رشد متناسبي داشته اند .

از شهريور سال 1320 تا  مرداد سال 1332 ، مطبوعات ورزشي مانند ديگر نشريات ادواري از نظر کمّي سير صعودي يافتند. در اوايل دهه سي ، مرحوم منوچهر مهران به ضميمه ايران ما نشريه دو هفتگي نيرو و راستي را منتشر کرد. اين نشريه در بيست صفحه به قيمت پنج ريال در روز چهارشنبه پانزده تير ماه سال 1322 با جلد دو رنگ به چاپ رسيد و طرحي از مبارزه بر سر تصاحب تاج زيتون و حرکت تند و شتاب زده از کتاب گرهارد کروز رئيس اداره نگارش المپيک سال 1936 برلين، بر روي جلد داشت به چاپ رسيد . اين مجله از سال 1330 به مدت دو سال به صورت ماهنامه منتشر شد و بارها شماره هاي مخصوص در مورد بازي هاي المپيک انتشار داد . همچنين سالنامه اي با نام نيرو و راستي در اواسط دهه بيست به چاپ رسيد . در سال 1323 نشريه نيرو و تندرستي توسط انجمن نيرو و تندرستي و با مديريت « احمد بهگو» منتشر شد . در سال 1324 دو هفته نامه اخلاقي، ورزشي نيروي تربيت به کوشش نبهي به چاپ رسيد  که دوامي نداشت . در همين سال نشريه دوچرخه سواران هر پانزده روز چاپ مي شد .اين مجله در سال 1328 به تاج تغيير نام داد . در سال 1326 کميسيون انتشارات و تبليغات کميته ملي المپيک يک شماره نشريه با عنوان کميته ملي المپيک منتشر کرد . نشريه دو هفتگي آتيشپاره از سوي باشگاه آتش و نشريه دو هفتگي تربيت بدني و پيش آهنگي در سال 1327 به طبع رسيد . بعد از اين موج انتشار نشريه در شهرستان ها نيز آغاز شد و چند سالنامه  و نشريه به چاپ رسيد که از ميان آن ها مي توان به نيرو و تندرستي در کرمانشاه ، رهبر ورزشکار در اصفهان ( هر دو به سال 1331 ) و سالنامه ورزش و فرهنگ در جهرم (1329) اشاره کرد . در هجده آذر سال 1334 کيهان ورزشي متولد شد . اين نشريه عضو خانواده نشريات کيهان با مديريت « منوچهر قراگوزلو» و سردبيري « محمودي منصفي » و مديريت داخلي « کاظم گيلانپور» پا به عرصه مطبوعات ورزشي ايران گذاشت . از آن زمان تا به حال اين نشريه به صورت مرتب چاپ شده است به جز از اواسط آبان سال 1357 در اعتصاب معروف نشريات که چاپ اين نشريه به مدت دو ماه صورت نگرفت . از اين حيث کيهان ورزشي را مي توان با دوام ترين و با سابقه ترين نشريه ورزشي ايران دانست .

حدود ده نشريه و سالنامه ورزشي در دهه چهل انتشار يافت . در سال 1348 مجله دنياي ورزش با سرپرستي « مصطفي فرزانه » از سوي مؤسسه اطلاعات به جرگه نشريات ورزشي پيوست . بعد از آن حدود سيزده نشريه ديگر شروع به فعاليت کردند اما دوام چنداني نداشتند. آيندگان ورزشي آخرين نشريه سال 1357 بود . بعد از انقلاب اسلامي نشريات ورزش و يک هفته با ورزش منتشر شدند . در سال 1359 فصلنامه مسابقات اسب دواني به زبان فارسي و انگليسي به طبع رسيد . در همان سال راهيان کوه توسط باشگاه کوهنوردي و اسکي نيز به چاپ رسيد .

دو سال آخر دهه هفتاد، سال هاي پيشروي پيشخوان روزنامه فروشي ها به پياده روها و ايجاد سد معبر دلپذير و ثمربخش از نظر فرهنگي بود  در اين ميان بيش از هر چيز مطبوعات ورزشي ديده مي شدند. از سال 1368 تولد سريع ديگر نشريات ورزشي آغاز شد و در سال هاي اخير شاهد فزوني آن بوديم . در اين ميان کم نظيرترين دوره تاريخي مطبوعات ورزشي را مورخان و حتي ورزشي نويسان سال هاي 1376 تا 1381 مي دانند که تعداد زيادي نشريه منتشر شده و يا مجوز انتشار گرفته اند . در حال حاضر بيش از ده روزنامه هاي سراسري نيز صفحه اختصاصي ورزشي دارند . در جدول 1-2 نمونه هايي از عناوين روزنامه هاي ورزشي را ملاحظه مي کنيد :

ايپس و انجمن نويسندگان ،خبرنگاران و عکاسان ورزشي : يکي از شاخص ترين اتحاديه هاي رسانه اي بين المللي ورزشي          « ايپس» است . در سطح داخلي نيز از شناخته شده ترين آن ها « انجمن نويسندگان ، خبرنگاران و عکاسان ورزشي » مي باشد . در جريان بازي هاي المپيک سال 1920 در انتورپ بلژيک ، يک روزنامه نگار فرانسوي به نام « فرانترزيشل» پيشنهاد تشکيل يک اتحاديه براي خبرنگاران ورزشي جهان را مطرح کرد ، اما چهار سال طول کشيد تا بناي بناي اتحاديه جهاني ورزشي نويسان   ( ايپس) پي ريخته شد . اين اتحاديه با نام « ايپس» در سال 1924 ميلادي ( 1303 شمسي) شکل گرفت و از سوي سازمان هاي  بين المللي ورزشي مورد حمايت و تأييد قرار گرفت . در نخستين اجلاس ، نمايندگاني از خبرنگاران ورزشي هفده کشور در شهر پاريس گرد هم نشستند و اين اتحاديه با اهدافي متکي بر احترام به مليت ، سياست ، مذهب ، رنگ و نژاد، جنسيت و اعتقاد تلاش کرد تا در صحنه بين المللي ورزش تسهيلاتي در جهت تهيه خبر و عکس براي آنان فراهم کند .

« ايپس» امروز با عضويت 148 کشور و بيش از نه هزار روزنامه نگار به يک نهاد جهاني تبديل شده است . مرکز اين تشکيلات که به وسيله يک رئيس ، يک نايب رئيس اول ، يک دبير کل ، پنج نايب رئيس و شش عضو اداره مي شود ، در بوداپست است .

انجمن جهاني ساليانه يک کنگره سراسري دارد که در آن نمايندگان کشورهاي عضو مي توانند در اين کنگره شرکت کنند . هيأت رئيسه در سال دو جلسه رسمي دارد که هر شانزده عضو هيأت رئيسه بايستي در آن حاضر باشند . گروه کاري هيأت رئيسه با ترکيب رئيس ، دبيرکل و نايب رئيس اول ، هر سه ماه يک بار جلسه دارد و دفتر دائمي انجمن جهاني توسط يک دبير اجرايي و چند همکار، کار روزانه انجمن را پي مي گيرد .

اتحاديه ورزشي نويسان جهان ، در زيرگروه خود در قاره ها،انجمن هاي قاره اي دارد . مرکز انجمن قاره اي آسيا (آسپو) ، در کوالالامپور( مالزي) است . اين انجمن نيز تشکيلاتي مانند انجمن جهاني دارد. محل دائمي انجمن قاره هاي آسيا ( آسپو) از ابتداي تشکيل (1978) در کويت بود که به هنگام تجاوز عراق به کويت ، دبيرخانه انجمن به مالزي انتقال يافت .

با وجود توصيه برخي خبرنگاران ورزشي که به ايران سفر مي کردندن در خصوص تشکيل اتحاديه ورزشي نويسان ايران ، کار جدي گرفته نشد، تا اينکه بنا به توصيه اتحاديه بين المللي ورزشي نويسان ( ايپس) از سوي آقاي افشارزاده دبيرکل وقت کميته ملي المپيک ( 1368) ، حرکتي جدي صورت گرفت و چند تن از سردبيران ورزشي کنار هم نشستند با انتخاب آقايان جعفر صميمي (دنياي ورزش) ، مرحوم حسين جباري ( دنياي ورزش) ، جعفر محتشمي ( کيهان ورزشي)، خسرو والي زاده( خبرگزاري)، غلامحسين زمان آبادي ( پهلوان)، عبداله ملا سعيدي (هدف)و فريدون موسوي ( کيهان) ، نخستين نمايندگان ايران اجازه حضور در اتحاديه ورزشي نويسان آسيا را پيدا کردند . در زمستان سال 1369 فکر تشکيل مجمع عمومي و انتخاب هيئت مديره مطرح شد و بر مبناي اهداف اتحاديه جهاني ( ايپس) و با همکاري کميته ملي المپيک جمهوري اسلامي ايران و دعوت عام از ورزشي نويسان و عکاسان ورزشي ، در روز جمعه هفتم دي ماه سال 1369 اولين مجمع عمومي برپا شد و کميته اجراي متشکل از افراد زير انتخاب شدند : پرويز زاهدي ، عطااله بهمنش ، حسين جباري ، هوشنگ فتحي، غلامحسين زمان آبادي ، منوچهر زندي ، جمشيد حميدي ، اردشير لارودي ، جعفر صميمي و جهانگير کوثري .

نخستين حضوررسمي نمايندگان ايران درکنگره ساليانه ايپس درفروردين سال 1370 اتفاق افتاد.((پرويززاهدي))رييس انجمن ويکي ازخبرنگاران ورزشي درپنجاه وچهارمين اجلاس وکنگره ساليانه درشهرنيکوزياي قبرس.حضورپيداکردند.اين انجمن درطول تداوم

کاري خود،صاحب اساسنامه وتشکيلات واعضايي درايپس وآسپوشده است.

با دوستان خود این مطلب را به اشتراک بگذارید

نظرات ارسالی

نظر خود را با دیگران به اشتراک بگذارید

 Color SchemeMost of the Elements in Website Secondary MenuSecondary Menu Background Color Links ColorColor of Hyperlinks